Hövzə Xəbər Agentliyinin verdiyi məlumata görə, İmam Səccadın (ə) "Səhifeyi-Səccadiyyə" əsərində yer alan mübarək dualar, heç şübhəsiz, İslam mədəniyyətinin xüsusiyyətlərini tanıdan və izah edən ən mühüm İslam mənbələrindən biridir. Bu əsər, eyni zamanda, mömin həyat tərzinin təşviq olunmasında çox mühüm rol oynaya bilər.
Səhifeyi-Səccadiyyə tədqiqatçısı və Elm və Hədis Universitetinin müəllimi doktor Ehsan Purismayılın fikrincə, həyat tərzi insanın ömrü boyu seçdiyi yaşayış üsuludur. Onun təməli ailədə qoyulur və mədəniyyət, etnik mənsubiyyət, din, iqtisadi və ictimai vəziyyət, etiqadlar və inancların təsiri altında formalaşır.
O həmçinin bildirib ki, həyat tərzi insanın yaşayışı ilə bağlı bir çox mövzular kimi, dinə söykənir. Qurani-Kərim bəşəriyyət üçün ən kamil hidayət kitabı olaraq, həyatın bütün sahələrində insanın yol xəritəsini müəyyən etmişdir. Məsumlar (ə) isə Qurani-Kərimin məfhumlarını izah etməklə yanaşı, Qurani həyat tərzini öz davranışlarında təcəssüm etdirmişlər. Buna görə də hesab edirəm ki, həyat tərzi davranış sahəsində sistemli nümunələr toplusudur. Onun mənşəyini müəyyən mədəniyyət və ya altmədəniyyətdə formalaşmış etiqadlar, dəyərlər və normalar təşkil edir və bu həyat tərzi din amilindən təsirlənir.
Həyat yalnız dindarlıqla mümkündür
O qeyd edib ki, əslində diqqət yetirmək lazımdır ki, həyat ilahi dini təlimlərə söykənir. Bəşər bəzi hallarda onu öz həqiqi yolundan uzaqlaşdırmağa çalışsa da, biz inanırıq ki, həqiqi mənada yaşayan yalnız dindar insandır. Necə ki, İmam Əli (ə) buyurur: «Həyat yalnız dindarlıqla mümkündür.» Buna görə də, bu nurani kəlam əsasında ətrafımızdakı insanların çoxu zahirən diri olsalar da, sözün həqiqi mənasında yaşamırlar.
Doktor Ehsan Purismayıl ailə təməlinin insanın həqiqi nümunələrlə bağlanmasına ən çox təsir göstərdiyini vurğulayaraq deyib: Təbii ki, fəzilətli valideynlərin tərbiyəsində mədəni övlad yetişir. Necə deyiblər: «Buğdadan buğda bitər, arpadan arpa.» Qurani-Kərim bütün əzəmətinə baxmayaraq, bütün insanları deyil, yalnız təqva sahiblərini hidayət edir: «هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ» – «Müttəqilər üçün hidayətdir.» Bu o deməkdir ki, zəngin İslam mədəniyyəti yalnız ilkin təqva cövhərinə malik olan insanın canına nüfuz edir. Əks halda Allah-Taala buyurur:
«وَلَا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَسَارًا»
«Zalımların isə yalnız ziyanını artırır.» (İsra, 82)
Ailə mühitinin insanların dini tərbiyəsində müstəsna əhəmiyyəti
O əlavə edib ki, ilkin təqvanın kökü ailədə formalaşır və cəmiyyətin mədəniyyət sahəsinə cavabdeh olan digər qurumlar da məhz bu istiqamətdə müəyyən proqram əsasında onun inkişafına çalışmalıdırlar. İlkin təqvaya malik olan insan inadkar və təəssübkeş olmur, əksinə, haqqı qəbul edən olur. Haqqı qəbul etmə ruhiyyəsi sağlam ailədə formalaşır, elə bir ailədə ki, uşaq valideynlərinin davranışında dinlə nəfsi istəklər arasındakı ziddiyyəti müşahidə etməsin və bu ikisinin qarşıdurmasında dinin hakim olduğunu görsün.
Universitet müəllimi və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən bu şəxs həmçinin bildirib ki, ailə institutundan sonra İslam həyat tərzinin qızıl üçbucağının ikinci tərəfi məktəbin, daha sonra isə ali təhsil mühitinin üzərinə düşür. Çünki müəllim və müəllim heyətinin davranışı yeni nəslə ən güclü təsiri göstərir. Üçüncü tərəf isə cəmiyyətin mədəniyyət qurumlarının üzərinə düşür. Bu sahə xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki ailə və məktəbin elmi-idraki təməllərini və bilik infrastrukturunu məhz onlar təmin etməlidirlər.
Düşündürücü suallar
O bildirib: Məni həmişə düşündürən sual budur ki, görəsən, indiki şəraitdə ölkənin hansı mədəniyyət qurumu cəmiyyətimizin gənclərinə və yeniyetmələrinə halal qazanc əldə etməyi öyrədir? Hansı qurum gənclərə ailə qurmaq və həyat yoldaşı ilə düzgün davranmaq barədə zəruri təlimləri çatdırır? Mənim qənaətim budur ki, bu gün həyatın mühüm məsələlərinə yenidən baxılmalı, cəmiyyətin mədəniyyət qurumları arasında aydın və konkret əmək bölgüsü yaradılmalı və onların hər biri həyatın müəyyən bir sahəsinin düzgün istiqamətləndirilməsi üçün çalışmalıdır.
Doktor Ehsan Purismayıl sözünə davam edərək bildirib ki, digər tərəfdən, cəmiyyətimizin gənclərinə İslam həyat tərzini müxtəlif istiqamətlər üzrə lazımınca öyrətmədiyimiz kimi, orta yaşlı nəslimiz də bu gənclərlə necə davranmalı olduğunu lazımi səviyyədə bilmir. Onlar İmam Əlinin (ə) hədisinə əsasən «öz zamanının övladı olmaq» anlayışını necə həyata keçirməyi bilmirlər. Məhz burada nəsillər arasında yaranmış uçurum özünü göstərir və təbii olaraq bu ayrılığın nəticəsi cəmiyyətə bərpası mümkün olmayan zərərlər vurur.
O çıxışının digər hissəsində bildirib ki, zaman və məkan amili tövhid fitrəti əsasında yaradılmış insanın mahiyyətinə təsir göstərmir. Məsələn, səmimiyyət, ləyaqət və insanlıq əsrlər boyu dəyər hesab olunmuşdur, bu gün də belədir və gələcəkdə də belə olacaq. Zülm həmişə bəyənilməz olub və olacaq. Deməli, düzgün və kamil həyat tərzi nümunəsi əsrlər keçsə də dəyişmir.
Hüseyni göz yaşından şiə cəmiyyətinin qorunması üçün istifadə
Bu Səhifeyi-Səccadiyyə tədqiqatçısı, Allahın razı qaldığı arzuolunan həyat tərzinin hər zaman və hər məkanda yalnız yer üzündəki Allah höccətinin baxış bucağından əldə oluna biləcəyini vurğulayaraq əlavə edib: Məsələn, İmam Səcadın (ə) təlimlərindən biri də Kərbəla hadisəsi qarşısında nümayiş etdirdiyi həyat tərzidir. Həzrət ömrü boyu bu hadisəni daim yad etməklə şiələrə öyrətdilər ki, Hüseyni qırmızı xətt cəmiyyətdə həmişə əza məclislərinin bərpası ilə qorunmalıdır. Əslində Həzrət şiə cəmiyyətinin azğınlıqdan qorunmasını məhz bu Hüseyni göz yaşı və hüzn vasitəsilə təsvir etmişdir.
O, İmam Səccadın (ə) ailə münasibətləri və ailə daxilindəki vəzifələrə dair baxışları barədə də danışaraq bildirib: Mübarək "Səhifeyi-Səccadiyyə" kitabında ailə münasibətləri və ailə üzvlərinin vəzifələri üç hissəyə bölünə bilər: Ər-arvadın qarşılıqlı vəzifələri, valideynlərin övladlar qarşısındakı vəzifələri və övladların valideynlər qarşısındakı vəzifələri. Ər-arvad münasibətlərində xeyirxahlıq, qarşılıqlı əməkdaşlıq və həmrəylik, uyğunluq, güzəşt və bağışlama kimi amillər İmam Səccad (ə) tərəfindən xüsusi diqqət və təkidlə vurğulanmışdır.
İmam Səccadın (ə) kəlamında övladların hüquqları
Valideynlərin övladlar qarşısındakı vəzifələri barədə İmam Səccad (ə) övladın haqqını bəyan edən geniş bir hədisdə buyurur: «Övladının sənin üzərində olan haqqı budur ki, biləsən o, dünya işlərində – istər xeyirdə, istərsə də şərdə – səndən və sənə bağlıdır. Sən ona malik olduğun vilayət və məsuliyyət çərçivəsində onun tərbiyəsinə, Allaha doğru hidayət olunmasına və uca Allaha itaətdə ona kömək göstərməyə cavabdehsən. Övladına qarşı elə davranmalısan ki, biləsən ona yaxşılıq etdiyinə görə savab qazanacaq, ona qarşı pis davrandığına görə isə cəzalandırılacaqsan.
O əlavə etdi: İmam (ə) "Səhifeyi-Səccadiyyə"nin 25-ci duasının əvvəlində övladları üçün belə dua edir:
> «اللَّهُمَّ وَ مُنَّ عَلَیَّ بِبَقَاءِ وُلْدِی وَ بِإِصْلَاحِهِمْ لِی وَ بِإِمْتَاعِی بِهِمْ»
Yəni:
> "İlahi! Mənə lütf et ki, övladlarımı mənim üçün sağ saxlayasan, onları mənim üçün saleh edəsən və məni onların varlığı ilə bəhrələndirib sevindirəsən."
Duanın digər hissəsində həzrət İmam Səccad (ə) övladlarının uzun ömürlü olması, islah olunması, dünya və axirətdə səadətə çatması üçün Allahda dua edir. Daha sonra övlad tərbiyəsinin əhəmiyyətinə işarə edərək bizə öyrədir ki, bu işdə Allahdan yardım istəyək.
Övladların valideynlər qarşısındakı vəzifələri nələrdir?
Doktor Ehsan Purismail həmçinin qeyd edib ki, "Səhifeyi-Səccadiyyə" saf və dərin İslam maarifi ilə zəngindir. Elə bir şəkildə ki, onun məzmunu üzərində düşünmək İslam həyat tərzi üçün uyğun nümunə və dünya ilə axirət səadətinə çatmaq üçün doğru yol ola bilər.
İmam (ə) övladların valideynlər qarşısındakı vəzifələrini bəyan etdiyi 24-cü duada valideynlərin uca məqamı barədə belə buyurur:
> "İlahi! Atam və anam qarşısındakı vəzifəmi mənə ilham et və onlara xidmət etməyin bütün yollarını mənə öyrət."
Bu duada Həzrət İmam Səccad (ə) hamımıza ata və ananın hüquqlarını xatırladır və onların haqqını yerinə yetirmək üçün Allahdan kömək istəyir:
> "İlahi! Onların yanında səsimi alçalt, sözümü xoş et, xasiyyətimi yumşaq et, qəlbimi onlara qarşı mərhəmətli et, məni onlarla mehriban və onlara qarşı rəhmli qərar ver."
O bildirib: Ümumilikdə, "Səhifeyi-Səccadiyyə"nin 24 və 25-ci dualarında övladların valideynlər qarşısındakı vəzifələrinin əsas göstəriciləri valideynlərə yaxşılıq etmək, valideynlərin narazılığına səbəb olmamaq, onlara itaət etmək, onları sevmək, onlarla yumşaq davranmaq, həmçinin onlardan intiqam almamaq kimi məsələlərdən ibarətdir.
Dostlar və qonşular qarşısında hansı vəzifələrimiz var?
O sözlərinin davamında bildirib ki, "Səhifeyi-Səccadiyyə" dualarına əsasən dostlar və qonşularla münasibətlərdə bizim ən mühüm vəzifələrimiz bunlardır: onlar üçün dua etmək, ehtiyaclarını aradan qaldırmaq, onlara səxavətlə yanaşmaq, onları doğru yola yönəltmək, səmimi şəkildə məsləhət vermək və xeyirxahlıq göstərmək, onların sirlərini və eyiblərini ört-basdır etmək, yaxşı işlərdə onlara kömək etmək, onlarla yumşaq davranmaq, aralarındakı zəiflərə yardım göstərmək, xəstələrini ziyarət etmək, səfərdən qayıdanlarını qarşılamaq, onlarla rəftarda bərabər davranmaq, çətinlik və müsibət zamanı könüllərini almaq, onlar barədə xoş güman bəsləmək, həmçinin onların halını soruşmaq.
Rəyiniz